Bieżeństwo – historia, która odżyła

 

Aneta Prymaka-Oniszk w swojej książce „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy” oddaje głos ludziom najbardziej pokrzywdzonym i zapomnianym – chłopom, którzy prawie przez wiek byli pomijani w historii. Wystarczyłoby jeszcze jedno pokolenie, a pamięć o nich byłaby utracona bezpowrotnie, w podręcznikach zostałyby tylko wspomnienia piśmiennych elit.

 

 

Poznajemy dwie opowieści równocześnie. Dowiadujemy się, jaką drogę przeszła autorka, by odzyskać, spośród innych faktów dotyczących wojny, doświadczenia chłopów uciekających przed przesuwającym się frontem. Główną część opowieści stanowią właśnie jej odkrycia: historie poszczególnych rodzin i osób, które wydawać by się mogło, już dawno zostały zapomniane. Autorka wkracza w realia sprzed wieku, stara się je poznać. W swojej książce z niewyobrażalną precyzją oddaje świat zapomnianych i niczyich chłopów. Czytelnik wraz z nią udaje się w podróż do przeszłości. Z jednej strony w książce pociąga wyobrażenie pięknej i sielskiej wsi, z drugiej przerażająca jest świadomość wielkiej grozy, jaką przeżywali ci niewinni ludzie. Wojnę znali zaledwie z opowiadań przodków, którzy doświadczyli wojny napoleońskiej. Mieli tylko swoje rodziny, dobytek na wozie, a w głowie zbiór pogłosek o bestialstwie niemieckich wojsk.

 

Chłopi, na polecenie oddziałów kozackich, w pośpiechu spakowali swój dobytek i pognali w głąb Rosji. Zostawili za sobą płonące domostwa. Poszli w nieznane, pełni strachu, niechciani. Często skazani na głód, pozostawieni sobie, bez opieki właścicieli ziemskich i władzy.

 

Rodziny wyniszczone głodem i chorobami, na szlaku bieżeńców, pozostawiły wiele trupów dzieci, matek, ojców, dziadków. Jednak jakaś część przetrwała to wygnanie. Po wojnie niektórzy wrócili, ale już nie do Królestwa, to był inny kraj. Na ile to było możliwe, starali się zachować w pamięci obraz lata z 1915 roku. To dzięki takim rodzinom Anecie Prymace-Oniszk udało się dotrzeć do opowieści, które do tej pory przekazywane były tylko w rodzinie. Dotarła ona również do archiwalnych zapisków i fotografii. Odważnie i cierpliwie odnalazła historię, która otarła się o zapomnienie.

 

„Bieżeństwo 1915” to bardzo ważna opowieść. Ukazuje tragedię ludzi, którzy byli ofiarami wielkiej polityki. Poznajemy strach i cierpienie, które każdy człowiek zawsze odczuwa tak samo. Choć historia zawarta w tej książce jest oparta na zgliszczach spalonej ziemi, to prezentuje bardzo pozytywne przesłanie: wystarczy kilkoro ludzi dobrej woli, by opowieść godna pielęgnowania mogła na nowo stać się ważna dla kolejnych pokoleń.

 

 

„Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy”
Autorka: Aneta Prymaka-Oniszk
Wydawnictwo: Czarne

 

 

Czytaj również: