Jak namalować 80 milionów dolarów?

W 2011 roku prestiżowa nowojorska Galeria Knoedler zamyka się po 165 latach działaności. To dopiero początek historii, którą zobaczymy w dokumencie „Nabrani: Prawdziwa historia o fałszywych obrazach”. Film, nakręcony przez Barry’ego Avricha, ujawnia kulisy afery, która  położyła się cieniem na świecie sztuki. Na przestrzeni lat galeria sprzedała ponad 60 podrobionych dzieł sztuki za całkowitą kwotę 80 milionów dolarów. Jak to możliwe, że rynek przyjął taką liczbę falsyfikatów, a tyle osób ze świata sztuki dało się nabrać?

Wspomniana Galeria Knoedler była jedną z najbardziej prestiżowych w Nowym Jorku. Handlowała z powszechnie uznanymi kolekcjonerami, sprzedawała także dzieła do największych muzeów (m.in. Luwru, czy Metropolitan Museum of Art). W 1994 roku do drzwi galerii zapukała rzekoma marszand sztuki Glafira Rosales z kontaktem do tajemniczego kolekcjonera. „Pan X” miał zgromadzić niespotykaną kolekcję dzieł ekspresjonizmu abstrakcyjnego wczesnych lat 50. Anna Friedman, wieloletnia szefowa galerii, była zachwycona. Rosales zdawała się sypać dziełami sztuki z rękawa – Jackson Pollock, Robert Motherwell, a także Mark Rothko, czy Richard Diebenkorn byli na wyciągnięcie ręki. Mimo nieznanej proweniencji (pochodzenia), eksperci potwierdzali autentyczność dzieł. Wszystko to wydawało się zbyt dobre aby było prawdziwe… Dopiero ponad dwie dekady później okazało się że obrazy są faktycznie dziełem jednej osoby – Pei-Shen Qiana, chińskiego fałszerza sztuki.

Dwie strony barykady

Dokument w dynamiczny sposób przedstawia nam kulisy tej zagadkowej historii – od początków kontaktów z Rosales po finalne procesy sądowe. Kanadyjski reżyser Barry Avrich, który ma już na koncie filmy związane ze światem sztuki (m.in. „Blurred Lines: Inside The Art World’ – dokument o głównych graczach na rynku sztuki nowoczesnej) zgromadził na ekranie głównych uczestników tamtych wydarzeń. Występuje m.in. Anna Freedman, jej prawnik – Luke Nikas, oraz Charles Schmerler, prawnik Knoedler Gallery. Sprawę komentuje także małżeństwo kolekcjonerów – Eleanore i Dominic de Sole, którzy kupili od galerii falsyfikat „Marka Rothko”. Mniej lub bardziej niezależnymi krytykami są dziennikarze New York Timesa oraz uznani krytycy sztuki: Jack Flam, Sharon Flescher i Blake Gopnik. Dokument pokazuje wydarzenia z różnych stron, mamy okazję usłyszeć głosy z obu stron barykady.

Sztuka w cieniu $

Czy szefowa galerii wiedziała, że uczestniczy w oszustwie? Jak to możliwe, że oszukano tak wielu ekspertów? Jak jedna osoba była w stanie podrobić dzieła mistrzów? To centralne pytania filmu. Dokument w fascynujący sposób rozwija kłębek tajemnicy otaczający sprawę, ukazuje nam również kulisy funkcjonowania świata sztuki, uświadamiając nam jak wiele opiera się na wrażeniu i wyrobionej opinii. Pokazuje także jak wyglądają profesjonalne ekspertyzy i badania. W rezultacie skłania do przemyśleń nad tym, czym jest dla nas sztuka i jak zmienia się jej postrzeganie w zależności od naszych wyobrażeń, szczególnie tych dotyczących jej ekonomicznej wartości.

„Jeśli idziesz na aukcję i pokażą Picassa, zapada martwa cisza. A gdy przybiją cenę młotkiem, słychać aplauz. Żyjemy w świecie, w którym oklaskuje się cenę a nie Picassa.” – mówiła pisarka Fran Lebowitz w dokumencie „Udawaj, że to miasto” i trudno nie przyznać jej racji. Dokument Barry’ego Avricha niestety nie zaprezentuje nam sztuki w lepszym świetle. 

Film do obejrzenia od 23 lutego w serwisie Netflix.

„Nabrani: Prawdziwa historia o fałszywych obrazach”, reż. Barry Avrich, Melbar Entertainment Group 2020, Netflix

Ilustracja: mat. dystrybucja.

Twój adres email nie zostanie opublikowany.