Pan życia i śmierci

 

Kiedy minionej jesieni zaczął zamawiać produkty do skonstruowania bomby, odczuwał strach. Gdyby coś sknocił i władze dowiedziałyby się o jego poczynaniach, byłby skończony, unieszkodliwiony jeszcze przed przeprowadzeniem operacji. Musiał przezwyciężyć lęk.

 

 

jeden z nas

 

22 lipca 2011 roku cały świat wstrzymał oddech, kiedy media podały informacje o zbrodni, jakiej Anders Behring Breivik dokonał w Norwegii. Mowa o eksplozji bomby w dzielnicy rządowej w Oslo oraz strzelaninie na wyspie Utøya. Åsne Seierstad, norweska dziennikarka i pisarka, została poproszona o napisanie relacji z procesu Breivika dla amerykańskiego „Newsweeka”. Jednak, jak powiedziała: „zajęłam miejsce na sali i zostałam psychicznie znokautowana”. Postanowiła więc bliżej zbadać, jak doszło do wydarzeń z 22 lipca. Tak powstał reportaż „Jeden z nas. Opowieść o Norwegii” opisujący życie Breivika (od urodzenia po proces sądowy), jego matki i ofiar: dwóch sióstr, dla których Norwegia miała być miejscem ucieczki przed wojną w Iraku oraz grupy przyjaciół z północy kraju. Autorka próbuje odpowiedzieć na pytanie, jak w głowie zwykłego człowieka mógł powstać plan tak makabrycznej zbrodni.

 

„Jeden z nas. Opowieść o Norwegii” składa się z trzech części. Pierwsza opisuje dzieciństwo i dorastanie Andersa Breivika, jego przygotowania do zamachu oraz samą zbrodnię. Przedstawia rodzinę Rashidów, ich ucieczkę przed wojną z Iraku do Norwegii oraz grupę przyjaciół – Simona, Andersa i Viljara, ich zaangażowanie w sprawy polityczne i społeczne, a także działalność w AUF (młodzieżówce Partii Pracy). Na drugą część składają się przesłuchania Breivika i świadków zbrodni oraz przebieg jego procesu. Trzecia natomiast pokazuje życie rodzin i znajomych ofiar, a także norweskiego terrorysty po procesie.

 

Åsne Seierstad, pisząc tę książkę, wykazała wielki profesjonalizm. Przygotowując ją, przeprowadziła wnikliwe rozmowy z wieloma osobami, dzięki czemu udało jej się dość precyzyjnie odtworzyć dzieciństwo Breivika, jego matki, niektórych z jego ofiar oraz przebieg dokonanej przez niego zbrodni. Autorka dokładnie przedstawia przygotowania Norwega do zamachu i minuta po minucie relacjonuje wydarzenia z 22 lipca. Opisuje także, niemal z precyzją zegarmistrza, nieudolną akcję norweskiej policji. Jej powolne działania pozwoliły terroryście przejechać 38 km z Oslo na wyspę i zacząć tam półtoragodzinną masakrę.

 

Jeśli ktoś szuka lekkiej książki na sobotni wieczór, to szczerze odradzam „Jednego z nas”. Bez wątpienia nie jest to tego typu pozycja. Co prawda, autorka zaprezentowała w niej niezwykły kunszt literacki, ale jej opowieść jest przerażająca. Czytając „Jednego z nas”, czułam się tak, jakbym czytała świetny thriller. Przeżywałam wszystko razem z ofiarami Breivika, mając nadzieję, że może odwołają zjazd AUF na wyspie Utøya i że może jednak policja złapie terrorystę, zanim on tam dojedzie. Jednak dobrze wiedziałam, że nie jest to fikcja, że to zdarzyło się naprawdę.

 

Czy dzięki tej książce zrozumiałam, dlaczego doszło do tej zbrodni? Nie, czegoś tak przerażającego zrozumieć się nie da. Poznałam natomiast tok myślenia Breivika – autorka dokładnie opisała wyznawaną przez niego ideologię i motywy, które nim kierowały. „Jeden z nas” pozwala wejść w głowę terrorysty. Książka przedstawia to, czego media nie zrobiły – pokazuje ofiary zamachowca – młodych ludzi, którzy już nigdy nie zrealizują swoich marzeń i planów. Autorka nazywa ich „bijącym sercem procesu”. Ukazuje też cierpienie rodzin i przyjaciół zamordowanych osób, które nie mogą sobie poradzić z tym, co się stało i żyją w bólu.

 

„Jeden z nas. Opowieść o Norwegii” to książka trudna do przeczytania ze względu na emocje, które wywołuje. Opisy zbrodni są makabryczne i niewątpliwie poruszą nawet przeciętnie wrażliwego czytelnika. Jednak warto ją przeczytać, bo pokazuje, że człowiek, który podejmuje się tak okrutnej zbrodni, może żyć tuż obok, w sąsiedztwie, być jednym z nas…

 

 

„Jeden z nas. Opowieść o Norwegii”
Autor: Åsne Seierstad
Tłumacz: Iwona Zimnicka
Wydawnictwo: W.A.B.