Następcy Ryszarda Kapuścińskiego

 

Już po raz ósmy zostanie w tym roku przyznana Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego za Reportaż Literacki. Od piątku, 3 marca, znamy dziesięciu autorów nominowanych do tego wyróżnienia. Laureata poznamy 19 maja.

 

Do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego za Reportaż Literacki zgłoszono 108 pozycji, czyli o 12 książek więcej niż w poprzednim roku. (fot. Karolina Chojnacka)

 

Konferencja prasowa, na której ogłoszono listę nominowanych książek, odbyła się w Teatrze Stara Prochownia w Warszawie. Obecna była sześcioosobowa komisja, mająca za zadanie wyłonić spośród dziesięciu najlepszych książek roku tę jedną, której zostanie przyznana nagroda za najlepszy reportaż literacki. Przewodniczącą jury jest Olga Stanisławska, dziennikarska, reportażystka, autorka książki reporterskiej „Rondo de Gaulle’a”, a sekretarzem – Bożena Dudko, redaktorka i dziennikarka, od początku związana z Nagrodą im. R. Kapuścińskiego. W skład komisji wchodzą jeszcze: Mariusz Kalinowski – filolog szwedzki, literaturoznawca, współreżyser i scenarzysta filmów dokumentalnych, Katarzyna Nowak – dziennikarska radiowa i prasowa, laureatka Konkursu Stypendialnego im. Jacka Stwory za reportaż „Kamień”, Elżbieta Sawicka – dziennikarka, członkini Polskiego PEN Clubu i Towarzystwa Dziennikarskiego oraz Tadeusz Sobolewski – krytyk filmowy, dziennikarz „Gazety Wyborczej”.

 

– Ciągle trafiamy na książki, które zmuszają nas do postawienia sobie nowych pytań, m. in. o to, jaka jest definicja reportażu i gdzie leżą jego granice, gdzie dotyka publicystyki, gdzie literatury pięknej, kiedy staje się biografią, a kiedy książką podróżniczą – opowiadała Olga Stanisławska. – Zastanawiamy się nad takimi elementami jak temat, bohaterowie, sposób podejścia do miejsca i czasu, uniwersalizm książki, jakość literacka. Pytania dotyczą również stosunku świata przedstawionego do rzeczywistości, czyli, mówiąc prosto, czy autor jest rzetelny, czy sprawdził ujęte w reportażu informacje, czy dąży do obiektywizmu, czy emocje reportera, które są jak najbardziej pożądane, nie przeważają nad rzetelnym oddaniem sytuacji. Zastanawiamy się też nad stosunkiem autora do czytelnika: czy ten może wiedzieć, co właściwie czyta, czy to jest fikcja, czy to jest prawda, czy to jest opinia autora; jeśli pewne fragmenty tekstu są sfikcjonalizowane, to czy czytelnik może być tego świadom; czy czytelnik może się rozeznać w źródłach autora. Bierzemy pod uwagę, jak autor zbiera swoje informacje, czy rozważa możliwe konsekwencje swoich działań i opublikowania tekstu, czy nie naraża świadomie swoich bohaterów, informatorów, osób trzecich; czy nie narusza praw autorskich.

 

Olga Stanisławska jest przewodniczącą jury po raz pierwszy. Wcześniej byli to Małgorzata Szejnert oraz Maciej Zaremba Bielawski. (fot. Karolina Chojnacka)

 

Wśród nominowanych reportaży znalazły się książki polskie i zagraniczne. Listę zdominowały pozycje wydane przez Czarne, które w 2016 roku opublikowało ponad 50 książek reporterskich. Oto najlepsza dziesiątka w kolejności alfabetycznej:

 

  1. Katarzyna Boni – „Ganbare. Warsztaty umierania”, Wydawnictwo AGORA;
  2. Martín Caparrós – „Głód”, Wydawnictwo Literackie;
  3. Rana Dasgupta- „Stolica ze złota i snu”, Wydawnictwo Czarne;
  4. Justyna Kopińska – „Polska odwraca oczy”, wyd. Świat Książki;
  5. Cezary Łazarewicz – „Żeby nie było śladów. Sprawa Grzegorza Przemyka”, Wydawnictwo Czarne;
  6. Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz – „Zabić smoka. Ukraińskie rewolucje”, Wydawnictwo Czarne;
  7. Aneta Prymaka-Oniszk – „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy”, Wydawnictwo Czarne;
  8. Witold Szabłowski – „Sprawiedliwi zdrajcy. Sąsiedzi z Wołynia”, Wydawnictwo Znak;
  9. Monika Sznajderman – „Fałszerze pieprzu. Historia rodzinna”, Wydawnictwo Czarne;
  10. Ed Vulliamy – „Wojna umarła, niech żyje wojna”, Wydawnictwo Czarne.

 

W ramach Nagrody im. R. Kapuścińskiego przyznawana jest również Nagroda Translatorska dla Tłumaczy Kapuścińskiego. W tym roku w kategorii „Nagroda za całokształt twórczości translatorskiej” laureatów będzie dwoje: dr hab. Katarzyna Mroczkowska-Brand oraz dr William R. Brand. Spod ich ręki wyszły angielskie przekłady trzech dzieł Kapuścińskiego: „Cesarza” (1983), „Szachinszacha” (1985) oraz „Jeszcze dzień życia” (1986). William R. Brand przetłumaczył również „Wojnę futbolową”, „Spacer poranny” oraz „Busz po polsku”. W kategorii „Przekład za nowy język” nagroda nie zostanie przyznana, ponieważ w 2016 roku żadna z książek R. Kapuścińskiego nie została przełożona na żaden nowy język.

 

Pani Alicja Kapuścińska od samego początku patronuje nagrodzie. (fot. Karolina Chojnacka)

 

Nagroda im. R. Kapuścińskiego została ustanowiona 14 stycznia 2010 roku i od tamtej pory jest przyznawana co roku. Ma ona wyróżnić najlepsze reporterskie książki po raz pierwszy wydane po polsku w minionym roku. Jest formą uhonorowania Ryszarda Kapuścińskiego, wybitnego polskiego reportera, dziennikarza, jednego z najczęściej tłumaczonych na inne języki polskich autorów na świecie. Patronem honorowym nagrody jest Alicja Kapuścińska, żona zmarłego w 2007 roku pisarza.