Od romantyzmu do animacji 3D – można się pogubić


Jaki jest model współczesnej powieści? Co oznacza więcej filmów gatunkowych w rodzimym repertuarze? I czy w 2020 roku doczekamy się polskiej animacji na miarę Pixara?


Na te i inne pytania próbuje odpowiadać książka „Rozmawiamy we wszystkich kierunkach”. Jest ona częścią serii „Ze schodami” poświęconej artystom oraz zjawiskom i nurtom, które odegrały istotną rolę w sztuce XX i XXI wieku. Szczególny nacisk położony jest na kino, literaturę oraz muzykę ostatnich dziesięcioleci. Książka nie jest jednolita – składa się z tematycznie uporządkowanych wywiadów i dyskusji przeprowadzonych w latach 2013-2017. Rozmowy z twórcami prowadzą osoby związane z Wydziałem Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, członkowie Koła Literatury XX wieku oraz klubu filmowego im. Jolanty Słobodzian. Książka podzielona jest na trzy części tematyczne: „Kierunek: literatura”, „Kierunek: kino” oraz „Wielogłosy”, z których każda dotyczy innych zagadnień kształtujących polską kulturę.


Tytułowe kierunki
W rozważaniach nad literaturą wychodzimy od tradycji polskiego romantyzmu, a kończymy na „#YOLO”, czyli współczesnym portrecie młodego pokolenia. W temacie kina pytamy – do kogo właściwe należy ostatnie słowo w serialach – reżysera czy scenarzysty? Czy widz zdaje sobie sprawę, że ogląda nieraz „z powagą opowiadany żart”? Przed jakimi dylematami może stanąć filmowiec – dokumentalista? Panele dyskusyjne to ciekawe spotkania środowiskowe, gdzie mają okazję spotkać się twórcy polskiej sceny filmowej i porozmawiać o takich kwestach jak kino gatunkowe, problemy produkcji filmowej w Polsce, oraz jak też można ją ulepszyć.


Inicjatywy
Czytelnik może się dowiedzieć o kilku inicjatywach, o których wcześniej – może poza branżą – nie było okazji usłyszeć np. o kulisach powstawania filmu Hanny Polak na moskiewskim wysypisku śmieci czy „Incepcji dla dzieci”, czyli projektu ekranizacji komiksów z lat 80. Reżyser Wojciech Wawszczyk („Jeż Jerzy”, „Kacperiada”) i producentka Anja Šošić („Kacperiada”) opowiadają o założeniach projektu i zamiarze realizacji na prawdziwie światowym poziomie oraz o tym, czego polskiej animacji brakuje, aby w Polsce powstały studia na miarę Pixara. Z kolei w części poświęconej dokumentowi, Bartosz Wróblewski w rozmowie z Hanną Polak, pierwotnie opublikowanej na łamach Nowego Folderu, dopytuje o warunki realizacji filmu „Nadejdą lepsze czasy”, którego bohaterami są dzieci z podmoskiewskiego wysypiska. Rozmowa toczy się wokół misji filmowca – w tym wypadku pojmowanej jako nie tylko jako praca nad filmem, ale i polegającej na dążeniu do odmienienia losów bohaterów.


Misz-masz
Jak widać poruszanych zagadnień jest mnóstwo, ale wydaje się przy tym, że książka cierpi klęskę obfitości. Bo chociaż wywiady same w sobie są ciekawe, to są one zaprezentowane w dość chaotyczny sposób. Przede wszystkim ciężko uniknąć wrażenia, że sekcje stworzone są nieco na siłę. Zbyt mało łączy poszczególne tematy. Zagadnieniom brak wspólnego mianownika, co widać już w samym tytule – „we wszystkich kierunkach”. Po drugie – do kogo ten zbiór ma być skierowany? Na pewno nie dla laików. Dla studentów filmu i literatury? Możliwe. Książka błędnie zakłada, że czytelnik jest obeznany z każdym występującym na okładce nazwiskiem. Brakuje kontekstu – sylwetek twórców, czy krótkiego wprowadzenia w tematykę. Bo jeśli odbiorca nie posiada tej wiedzy, szybko przejdzie mu chęć na czytanie o Jakubie Franku, skoro nie do końca orientuje się kim ta postać właściwie jest. Redakcja powinna zwrócić uwagę, że czytelnik może być mniej zaznajomiony z tematem. Szczególnie, że materiały były oryginalnie zaprezentowane w gazetach, gdy przedstawione tematy były na czasie, lub w trakcie debat, w których brały udział osoby przygotowane. Odbiorcami jest jednak znacznie szersze grono osób. Książka nie powinna tyle od czytelnika wymagać ani wprowadzać go w zakłopotanie. To jest praca do wykonania po stronie redakcji.


Kiedy warto po tę pozycję sięgnąć?
Zaprezentowany zbiór jest prawdziwą mozaiką składającą się na szeroki obraz kondycji polskiej kultury. Dzięki przekrojowi twórców możemy przyjrzeć się jej z różnych stron, ocenić zachodzące przemiany oraz zgłębić kulisy produkcji filmowej. Przybliżone są inicjatywy, które mogą czytelnika zainteresować. Jednakże jest to książka, która najlepiej się sprawdzi w przypadku osób uprzednio zaznajomionych z tematem. Dla zwykłego czytelnika zaprezentowany zbiór może wydać się gąszczem, przez który ciężko będzie mu przebrnąć. Przydałby się narrator, który zgrabnie przeprowadzi nas przez tematy i spróbuje zapewnić wyraźniejszy konspekt. Może udałoby się pokierować rozmowy nie we „wszystkich”, a w jednym kierunku?


„Rozmawiamy we wszystkich kierunkach”
Redakcja: Mariusz Koryciński, Karolina Mendak, Kamila Sokołowska
Wydawnictwo: Klub filmowy im. Jolanty Słobodzian
Rok wydania: 2018