Pokierować swoim życiem

Ujęcie z drona. Czarny hyunadai w obłokach pustynnego piachu mknie przez pustynię, mijając stada wielbłądów. Nie jest to jednak opis fragmentu reklamy najnowszego modelu auta, ale codzienność Saudyjek, które do 2018 roku tylko na pustyni, z dala od świadków, mogły siąść za kółkiem i poczuć smak jazdy samochodem.

Arabia Saudyjska rzadko pozwala zagranicznym ekipom filmowym na dokumentowanie życia swoich obywateli. Takie zezwolenie otrzymała Erica Gornall, która w swoim dokumencie „Szkoła jazdy dla Saudyjek” pokazuje, jak zmieniło się życie kobiet po wejściu w życie 24 czerwca 2018 roku dekretu, zezwalającego im na prowadzenie samochodu. Do tego momentu Arabia Saudyjska była jedynym państwem na świecie, w którym wyrobienie prawa jazdy przysługiwało wyłącznie mężczyznom.

Od kilku lat aktywistki walczące o równouprawnienie, organizowały protesty i akcje społeczne, publikując w internecie nagrania kobiet prowadzących samochód. Chciały w ten sposób udowodnić, że jest to coś zupełnie naturalnego. Protestujące Saudyjki uznano za zdrajczynie i oskarżono o destabilizację państwa, a część z nich trafiła do więzienia. W końcu, we wrześniu 2017 roku król Salman zapowiedział zniesienie zakazu. Nie była to jednak decyzja spowodowana wsłuchaniem się w postulaty żeńskiej części społeczeństwa, lecz jeden z elementów programu „Vision 2030”, którego celem jest modernizacja gospodarki i konserwatywnego społeczeństwa Arabii Saudyjskiej.

Dokument ukazuje ośrodek szkoleniowy, przeznaczony wyłącznie dla kobiet, który powstał w Rijadzie, stolicy państwa. Bohaterkami filmu są kobiety, których życie odmieniło się po zdaniu egzaminu na prawo jazdy. Sarah, mieszkająca tylko z matką, wreszcie może poruszać się po mieście bez zamawiania taksówki, Shahad poszła o krok dalej i została kierowcą Ubera, a Amjad z sukcesami, startuje w wyścigach samochodowych. Choć, jak same przyznają, możliwość prowadzenia samochodu zagwarantowała im sporą niezależność, wciąż jako kobiety, muszą mierzyć się z wieloma ograniczeniami.

Największym problemem Saudyjek jest obowiązujący w kraju tzw. System opieki, zgodnie z którym każda kobieta, bez względu na wiek, jest w świetle prawa niepełnoletnia i musi pozostawać pod opieką męskiego opiekuna, którym w zależności od sytuacji rodzinnej jest mąż, syn, ojciec lub brat. Bez jego zgody kobiety nie mogą wyjeżdżać za granicę, szukać pracy czy zawrzeć małżeństwa. Również po zniesieniu zakazu prowadzenia samochodu, nie wszystkie otrzymały zezwolenie na zrobienie prawa jazdy. Życie kobiety nadal uzależnione jest od podejścia i postępowości rodziny.

W filmie, oprócz komentarzy żeńskiej części społeczeństwa, które – jak można się spodziewać – są bardzo pozytywne, poznajemy również opinię mężczyzn. Większość z nich nie widzi problemu w tym, że teraz za kółkiem zobaczyć będzie można także kobiety, ale pojawiają się głosy niezadowolenia. Saudyjki czują się jednak spokojne, ponieważ prawo zostało nadane na mocy królewskiego dekretu, którego nie można podważyć ani publicznie krytykować. Co ciekawe, kilka męskich głosów pojawiających się w filmie, wyraża wręcz strach, że kobiety wysuną kolejne postulaty, które w efekcie odbiorą prawa mężczyznom. O ile jeszcze oni, mężczyźni, mogą zgodzić się na to, by kobiety prowadziły samochód, to już pod żadnym pozorem nie wyobrażają sobie, by w kolejnych latach zniesiono, na przykład, System opieki.

źródło: imdb.com

Ciekawym wątkiem, pojawiającym się w dokumencie jest postrzeganie arabskich kobiet w świecie zachodnim. Saudyjki uważają, że na Zachodzie są przedstawiane jedynie w kontekście przemocy domowej. Nie negują jej istnienia, ale nie chcą, by mówiono o tym jako o problemie, który dotyka je wszystkie. Zwracają uwagę, że prawa kobiet łamane są także w Europie czy Stanach Zjednoczonych, a przypisywanie braku równouprawnienia jedynie krajom arabskim jest po prostu krzywdzące. Jedna z bohaterek nie może wręcz uwierzyć, że za granicą Arabia Saudyjska postrzegana jest jako okropne miejsce do życia dla kobiet. Ten fragment filmu pokazuje, że często społeczeństwa zachodnie patrzą na świat wyłącznie z własnej perspektywy i na siłę chcą uszczęśliwiać pozostałą część globu i ludzi, mających inną kulturę i obyczaje. Oczywiście, nie mam tu na myśli reagowania wobec ewidentnego łamania praw człowieka.

Cieszę się, że Erica Gornall poszła o krok dalej i pokazała, że dla Saudyjek prawo jazdy to nie tylko papierek, który pozwoli im siąść za kółkiem, ale przede wszystkim krok w stronę niezależności i istotny element walki o równouprawnienie. Kolejna ważna zmiana nastąpiła w lipcu 2019 roku, kiedy to kolejny dekret króla Salmana zniósł zapis mówiący, że kobieta musi uzyskać zgodę na wyrobienie paszportu i wyjazd za granicę. Do uzyskania pełni praw obywatelskich wciąż jednak daleka droga, a w będącej monarchią absolutną Arabii Saudyjskiej wszystko zależy od postawy króla. Mimo wszystko zmiana pokolenia i mentalności społeczeństwa daje Saudyjkom nadzieję, że w przyszłości będą mogły samodzielnie kierować nie tylko samochodem, ale również własnym życiem.

Tytuł: „Szkoła jazdy dla Saudyjek” („Saudi women’s driving school”)
Reżyseria: Erica Gornall
Kraj: USA, 2019
Dystrybucja: HBO

Tematem miesiąca działu Folder z Dokumentami są prawa i twórczość kobiet. W ramach otwartego czerwcowego pokazu Nowy Folder x Against Gravity mieliśmy wyświetlić „Poetka z Arabii” (reż. Stefanie Brockhaus, Andreas Wolff, 2017).

fot. obrazek wyróżniający: Amjard Al-Amri (HBO). Zdjęcie promocyjne przeznaczone do użytku prasy.

Wpisy

Studentka III roku dziennikarstwa na UW. W dziennikarstwie najbardziej fascynuje ją wywiad i reportaż, a za mistrzów gatunku uważa Ryszarda Kapuścińskiego i Orianę Fallaci, których ceni za dociekliwość i otwartość na drugiego człowieka. Pasjonatka jazdy konnej, kryminałów i dobrej kuchni.

Twój adres email nie zostanie opublikowany.