/

Trójkąty i kwadraty Białej Rusi

Po ulicach Mińska chodzi białe prześcieradło z nogami, rozciągnięte na drewnianym stelażu. Kto to? Czyżby ktoś budził większy postrach niż baćka Łukaszenko? To Zahar Cudin, uliczny artysta o wyjątkowo zagadkowej i intrygującej wizji – bohater dokumentu „Czysta sztuka” w reżyserii Maksima Shveda, dostępnego podczas trwającej od 4 do 13 grudnia 20. edycji Festiwalu Watch Docs.

Zahar opiera płótno o ścianę budynku. Zwykle tworzy na nim różnego rodzaju figury geometryczne, barwą pasujące do śladów po graffiti, które zostały zamalowane przez specjalnie zatrudnionych przez miasto pracowników. Wśród przechodniów (nieraz prawdziwych, współczesnych flanerów) jego sztuka budzi mieszane uczucia. Nie wszyscy rozumieją, jaki jest cel, jakie piękno mają w sobie przywołujące niezbyt przyjemne wspomnienia ze szkolnych lat, z czasów znienawidzonych lekcji matematyki, toporne kształty. Na dodatek, malowane pędzlem, którego używa się m.in. do remontów łazienek. Cudin jednak przyjaźnie przyjmuje krytykę. Swoją sztukę porównuje do śpiewu ptaków – niezrozumiałego dla ludzi, którzy mimo to się nim zachwycają. W końcu, czy człowiek we wszystkim musi doszukiwać się sensu i logiki? 

Piękne ujęcia z perspektywy drona same w sobie można nazwać „czystą sztuką”. Operator wspomnianego narzędzia, Pavel Yakushevich, przedstawia niesamowity obraz socrealistycznego Mińska – plątaniny uliczek, sznurów samochodów, licznych rond niczym guzików na schludnym płaszczu. Widz zaczyna się czuć jak na przedszkolnym dywanie, na którym bawił się samochodzikami jeżdżąc po materiałowych drogach.

Co kryje się pod farbą? Czy nie coś, co kiedyś miało znaczenie, ale zostało przykryte przez władzę? O co właściwie chodzi Zaharowi? Tajemniczy artysta zadaje pytania, ale nie udziela na nie odpowiedzi. Każdy odbiera jego sztukę inaczej, w zależności od wieku, poglądów, statusu społecznego. Być może chce zwrócić uwagę na knebel, który władza wkłada w usta Białorusinom, usprawiedliwiając takie działanie chęcią utrzymania „porządku”. Niewykluczone, że to po prostu kolejne, abstrakcyjne dzieło. To, co jest pewne, to fakt, że jego twórczość wzbudza dyskusje.

Kilka obrazów Cudina, obecnie jednego z najbardziej obiecujących białoruskich malarzy, znajduje się w galeriach, a sam reżyser otrzymał nagrodę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym „Listapad” – Dyplom Specjalny Gildii Krytyków Filmowych Białoruskiego Związku Filmowców za „dowcipne i precyzyjne odzwierciedlenie tożsamości Białorusi”.

Podczas rozmowy o filmie z reżyserem w trakcie 20. edycji Festiwalu Underground/Independent w marcu 2020 r. w Białymstoku pojawiła się informacja, że występujący w filmie Zahar Cudin popełnił samobójstwo. Shved wspominał, że artysta oglądał „Czystą sztukę” kilka razy i pozytywnie się o nim wypowiadał. Warto samemu, przy pomocy dokumentu, zatrzymać się, zobaczyć, co maluje Cudin i spróbować odnaleźć (lub nie) swoją interpretację, podziwiając przy tym niezwykle czyste, białoruskie miasto, pełne „domów z betonu, w których nie ma wolnej miłości”.

 

„Czysta sztuka”  / „Pure art”
Reżyseria: Maksim Shved
Produkcja: Białoruś, Polska, 2019
Dystrybucja: Watch Docs
Czas trwania: 51 min

 

Maksim Shved (ur. 1979) – po ukończeniu w 2002 r.  Wydziału Prawa na Białoruskim Uniwersytecie Państwowym oraz pracy jako mały przedsiębiorca, zdecydował się rozpocząć karierę w branży filmowej. Ukończył Wyższą Szkołę Reżyserii i Scenopisarstwa w Petersburgu oraz Szkołę Filmową Wajdy w Warszawie, brał udział w programie DOC PRO. Obecnie Shved pracuje w telewizji jako reżyser filmowy serii dokumentalnej pt. „Witamy na Białorusi”. 12 sierpnia 2020 r. został zatrzymany w trakcie zamieszek podczas protestów przeciwko reżimowi Łukaszenki.

 


 

Obrazek wyróżniający: kadr z filmu „Czysta sztuka”, źródło: Watch Docs

Wpisy

Studentka finansów i dziennikarstwa na UW. Szefowa działu Książka w NMS Magiel. Beatnik, wagabunda i dekadentka w jednym. W życiu chce jak Blaise Cendrars "Podróżować przez książki, ludzi, kraje". Kocha stary rock, jazz, kino nieme i tańce latino.

Twój adres email nie zostanie opublikowany.